تبلیغات
چشم به راهان مهدی فاطمه (عج) - پدر و مادر
احترام پدر و مادر

 

نگاهی به جایگاه احسان و نیكی به والدین در قرآن و احادیث:

 

الف. در چهار سوره از قرآن مجید نیكی به والدین بلافاصله بعد از مسأله توحید قرار گرفته این هم ردیف بودن دو مسأله بیانگر این است كه اسلام تا چه حد برای پدر و مادر احترام قائل است. به عنوان مثال، در سوره اسرا آیه 23 می خوانیم: و پروردگار تو مقرر كرد كه جز او را مپرستید و به پدر و مادر احسان كنید.

 

ب. اهمیت این موضوع تا آن جاست كه هم قرآن و هم روایات صریحاً توصیه می كنند كه حتی اگر پدر و مادر كافر باشند، رعایت احترامشان لازم است. در سوره لقمان آیه 15 می خوانیم: اگر آنها به تو اصرار كنند كه مشرك شوی اطاعتشان مكن، ولی در زندگی دنیا به نیكی با آنها معاشرت نما!

 

ج. شكرگزاری در برابر پدر و مادر در قرآن مجید در ردیف شكرگزاری در برابر نعمتهای خدا قرار داده شده چنان كه در سوره لقمان آیه 14 می خوانیم: مرا و پدر و مادرت را شكر كن.

 

د- قرآن حتی كمترین بی احترامی را در برابر پدر و مادر اجازه نداده است. در حدیثی از امام صادق(ع) آمده است:
اگر چیزی كمتر از اف وجود داشت، خدا از آن نهی می كرد و این حداقل مخالفت و بی احترامی نسبت به پدر و مادر است، و منظور از این جمله نظر تند و غضب آلود به پدر و مادر كردن می باشد(تفسیر نمونه/ج12،ص79)

ه. با اینكه جهاد یكی از مهمترین برنامه های اسلامی است، تا زمانی كه جنبه وجوب عینی پیدا نكند، یعنی داوطلب به قدر كافی باشد، بودن در خدمت پدر و مادر از آن مهم تر است، و اگر موجب ناراحتی آنها شود، جایز نیست.
در حدیثی از امام صادق (ع) می خوانیم كه مردی نزد پیامبر(ص) آمد و عرض كرد من جوان با نشاط و ورزیده ای هستم و جهاد را دوست دارم ولی مادری دارم كه از این موضوع ناراحت می شود، پیامبر(ص) فرمود: برگرد و با مادر خویش باش، قسم به آن خدایی كه مرا به حق مبعوث ساخته است، یك شب مادر با تو مانوس گردد از یك سال جهاد در راه خدا بهتراست(همان/ص 80)! ولی البته هنگامی كه جهاد، جنبه وجوب عینی پیدا كند و كشور اسلامی در خطر قرار گیرد و حضور همگان لازم شود، هیچ عذری پذیرفته نیست، حتی نارضایتی پدر و مادر.

 

انسان باید در برابر پدر و مادر خود حق شناس باشد و احترام و نیكی به آنها را هرگز فراموش نكند، هر چند زحمات آنان به قدری ارزشمند است كه فرزندان هرگز نمی توانند آن گونه كه شایسته مقام و منزلت پدر و مادر است ، دین خود را نسبت به آنها ادا كنند و ذره ای از آن همه محبت را جبران نمایند.

 

شناخت جایگاه و مقام والدین:

 

جایگاه پدر و مادر بسیار والاست كه انسان قادر به درك این عظمت نمی باشد. پدر و مادر واسطه آفرینش فرزند و مسؤول تربیت و پرورش او می باشند، بدین سبب در دین مقدس اسلام بالاترین تأكید در اطاعت و احترام به آنان شده است تا جایی كه خداوند متعال در قرآن كریم نام آنان را در ردیف نام خود قرار داده و پس از دستور به شكرگزاری خود، بر لزوم قدردانی از آنان تأكید می نماید و می فرماید:آری به او توصیه كردم كه برای من و برای پدر و مادرت شكر بجا آور كه بازگشت [همه شما] به سوی من است! و هر گاه آن دو، تلاش كنند كه تو چیزی را همتای من قرار دهی، كه از آن آگاهی نداری [بلكه می دانی باطل است]، از ایشان اطاعت مكن، ولی با آن دو، در دنیا به طرز شایسته ای رفتار كن و از راه كسانی پیروی كن كه توبه كنان به سوی من آمده اند سپس بازگشت همه شما به سوی من است و من شما را از آنچه عمل می كردید آگاه می كنم.(لقمان/14-15)
پیامبر اكرم(ص) نیز از مقام عظیم و والای پدر و مادر، نزد خداوند خبر می دهد و می فرماید: خداوند با خشنودی والدین خشنود می شود و با خشمگین شدن والدین خشمگین می گردد و این نشان دهنده توجه و عنایت ویژه پروردگار نسبت به مقام و منزلت والدین می باشد.
همچنین ایشان در بیان عظمت و شأن این دو موجود گرانقدر می فرماید: نگاه محبت آمیز فرزند به پدر و مادرش، عبادت است.(محدث نوری/ مستدرك الوسائل/ ج9/ ص152(

آری ، همین نگاه ساده و همراه با مهر و محبت به پدر و مادر كه باعث خشنودی و شادمانی آنها خواهد شد و رضایت آنها را در پی خواهد داشت ،عبادت محسوب می شود ؛ همان هایی كه با تحمل مشقتهای فراوان در راه پرورش فرزندان فداكاری ها كرده اند و لذا، شایسته ترین انسانها برای احترام و قدردانی معرفی شده اند.

 

اهمیت احترام به والدین:

 

در فرهنگ دینی ما احترام به پدر و مادر از جمله ضروریات و مهمترین مسائل اخلاقی محسوب شده كه خداوند متعال به آن سفارش فراوان كرده است. قرآن كریم بعد از اصل توحید، یكی از مهمترین تعلیمات انسانی را نیكی به پدر و مادر معرفی فرموده است: پروردگارت مقرر داشت كه جز او را نپرستید و به پدر و مادر نیكی كنید. اگر یكی از آن دو یا هر دو در كنار تو به سالخوردگی رسیدند به آنها [حتی]اف مگو و به آنان پرخاش مكن و با آنها سخنی شایسته بگو و از روی مهربانی و لطف، بالِ تواضع خویش را برای آنان فرودآور و بگو: پروردگارا!بر آن دو رحمت آور، همان گونه كه مرا در كودكی تربیت كردند.(اسراء/23-24)
آری، بی احترامی به پدر و مادر گناه بزرگی است كه خداوند به راحتی از آن نمی گذرد و تا روز قیامت صبر نمی كند و فرزند خطاكار را سریع مجازات می نماید. پیامبر بزرگ ما در اهمیت این موضوع می فرماید: «كیفر سه گناه تا قیامت به تاخیر نمی افتد عاق پدر و مادر، ظلم و تجاوز به مردم و ناسپاسی در مقابل احسان و نیكی دیگران .»

 

 

 


آثار نیكی و احترام به والدین:

 

نیكی و احترام به پدر و مادر و راضی و خشنود نمودن آنان، آثار و فواید بسیار مهم و ارزنده و سعادت دنیوی و اخروی را در پی خواهد داشت . در اینجا به برخی از آنها اشاره می كنیم:

1-خشنودی خداوند و غفران الهی

خشنودی خداوند یكی از مهم ترین نتایج نیكی و احترام به والدین است چنان كه امام صادق (ع) می فرماید: «حسن سلوك و نیكی به والدین از حسن شناخت و معرفت عبد به خداوند تعالی است، زیرا هیچ عبادتی انسان را به سرعت نیكی به پدر و مادر به خشنودی خداوند تعالی نمی رساند آن هم احسانی كه محض تحصیل رضای پروردگار باشد
بدین جهت خداوند در سوره اسراء بعد از آنكه انسان را به نیكی كردن و احترام به پدر و مادر دستور می دهد، می فرماید: «پروردگارتان به آنچه در درون شماست، آگاه تر [از خودتان]است. اگر صالح باشید، قطعاً او آمرزنده توبه كنندگان است.»(اسراء/25)
بنا بر این از آنجا كه گاهی در باره حفظ حقوق پدر و مادر و احترام آنها و تواضعی كه بر فرزند لازم است ممكن است لغزش هایی پیش بیاید كه انسان آگاهانه یا ناآگاه به سوی آن كشیده شود . چنانچه بلافاصله پشیمان شود و در مقام جبران برآید، مسلماً مشمول عفو خدا خواهد شد.

2-طول عمر

یكی دیگر از آثار احترام به والدین، طولانی شدن عمر انسان است .پیامبر(ص)در این باره می فرماید: « ای فرزند آدم! به پدر و مادرت نیكی كن و صله رحم داشته باش تا خداوند، كارت را آسان و عمرت را طولانی بگرداند. پروردگارت را فرمان ببر تا خردمند به شمار آیی و از او نافرمانی نكن كه نادان شمرده می شویهمچنین می فرماید:«در آنچه خدای متعال در «الواح» به موسی(ع) داد، از جمله چنین بود:... مرا و پدر و مادرت را سپاسگزاری كن، تا تو را از نابود شدن ها حفاظت كنم و اجلت را به تأخیر بیندازم و به تو زندگی ای پاك ببخشم و تو را از این زندگی به سوی بهتر از آن، ببرم
امام باقر (ع) نیز با تحسین كسانی كه والدین خود را مورد احترام و نیكی قرار می دهند می فرماید: «خوشا به حال كسی كه به پدر و مادر خود نیكی كند، زیرا خداوند بر عمر او می افزاید.»

3-فراوانی روزی

خداوند متعال «رزاق» است؛ تمامی موجودات بر سفره لطف و احسان او حضور دارند و از نعمت های او چه مادی و چه معنوی بهره مند می شوند. وظیفه ما در قبال این همه نعمتی كه خداوند به ما عطا كرده این است كه همیشه و در همه حال سپاسگزار او باشیم. در حقیقت شكر نعمت عامل بسیار مؤثری در افزایش نعمت ها و الطاف الهی است كه خداوند با صراحت بدان اشاره فرموده است: « و پروردگارتان اعلام كرد كه اگر مرا سپاس گویید، بر نعمت شما می افزایم و اگر كفران كنید، بدانید كه عذاب من سخت است.»
پدر و مادر نیز از جمله بزرگترین نعمت هایی هستند كه خداوند به بندگانش ارزانی داشته است و باید خدا را به خاطر وجود این نعمت های گرانقدر شاكر بود .
در آیه 14 سوره لقمان، شكر والدین هم ردیف شكر خدا آمده است:«أَنِ اشْكُرْ لِی وَ لِوالِدَیْكَ؛ [به انسان توصیه كردیم]كه شكرگزار من و پدر و مادرت باش.»
امام رضا(ع) در این باره می فرماید:«خدا امر فرموده به شكرگذاری از خودش و برای والدین، پس اگر كسی والدین را شكر نكند، خدا را هم شكر نمی كند.

4-آسان شدن مرگ

مرگ یك رخداد طبیعی در زندگی انسان است و در روایتی از امام رضا(ع) به عنوان یكی از وحشتناك ترین مراحل زندگی انسان معرفی شده است. در حالی كه مرگ برای انسان مؤمن و صالح آسان و بنا به سخن امام علی(ع) ارزشمندترین هدیه برای او می باشد آن جا كه فرمود: «أفضل تحفة المومن الموت»
خداوند در قرآن كریم در وصف مرگ پرهیزگاران می فرماید: «همانها كه فرشتگان مرگ روحشان را می گیرند درحالی که پاک و پاکیزه اند و می فرمایند: سلام برشما!وارد بهشت شوید بخاطر اعمالی که انجام می دادید. « (نحل/32)

امام صادق(ع) راحتی در هنگام مرگ و آسان شدن سكرات موت را از دیگر آثار احترام و نیكی به والدین برشمرده و می فرماید: «كسی كه دوست دارد خدای متعال سختی های مرگ را بر او آسان سازد، نسبت به خویشان و نزدیكان و پدر و مادرش نیكوكار باشد و اگر چنین كند خدای متعال سختی های مرگ را بر او آسان می كند.»

5-ورود به بهشت و برخورداری از درجات بالای بهشتی

از جمله آثار اخروی كه در نتیجه احترام به پدر و مادر برای انسان حاصل می شود ،رسیدن به بهشت و بهره مندی از نعمتهای فراوان آن است.
خداوند در قرآن سعادت و شقاوت انسان را بسته به اعمال او می داند و برای هر یك از اعمال انسان درجه و مرتبه ای قرار داده است: «برای هر یك برابر اعمالی كه انجام داده اند درجاتی است، كه پروردگار تو از آنچه می كنند غافل نیست.»(انعام/132)
اگر احترام به پدر و مادر در نزد خدا در مرتبه ای بسیار بالا قرار دارد، پس چه پاداشی بهتر و ارزشمندتر از بهره مندی از بهشت و درجات بالای آن برای انسان می تواند وجود داشته باشد؟
امام باقر(ع) در مورد مؤمنان برخوردار از جایگاه والای بهشتی می فرماید: « اگر مؤمنی چهار ویژگی در خود داشته باشد خداوند او را در بالاترین و شریف ترین جایگاه قرار خواهد داد: كسی كه یتیمی را پناه داده و بر او پدرانه نظر افكند، كسی كه ضعیفی را مورد ترحم قرار دهد و در حد كفایت به او كمك كند، كسی كه به والدین خود انفاق و با آنان مدارا كند، و[آن كه]به ایشان نیكی كرده واز نگران ساختن آنها اجتناب نماید.»

6-همنشینی با نیكان

یكی از پیامدهای نیك احترام به والدین، همنشینی با نیكان در آخرت است. بزرگترین آرزو و خواسته اهل ایمان، همنشینی با «ابرار» چه در دنیا و چه در آخرت است . آنان از خدا می خواهند كه با نیكان بمیرند و با ایشان محشور شوند: «پروردگارا! گناهان ما را بیامرز و زشتی های ما را بپوشان و ما را با نیكان بمیران. »
كسی كه به خدا ایمان داشته باشد، برای جلب رضایت خدای متعال و برخورداری از فضل و رحمت الهی تمام سعی و تلاش خود را به كار می گیرد و با اعمال شایسته ،راه رسیدن به رستگاری را می پیماید . یكی از آن اعمال نیك، احترام به پدر و مادر است كه سعادت آخرت و همنشینی با نیكان را به دنبال خواهد داشت .
پیامبر اكرم(ص) در بیان نیكی به پدر و مادر و نتیجه آن در آخرت و روز قیامت می فرماید: «كسی كه برای پدر و مادرش حج انجام دهد و یا بدهكاری آنها را بپردازد، خداوند او را در روز قیامت با نیكان بر می انگیزد.»

7-اجابت دعای والدین در حق فرزندان

انسان موجودی است كه همیشه به خداوند محتاج است و همواره در تمام كارها باید به او متوسل شود و از او كمك بخواهد . دعا بهترین وسیله ارتباط بین خدا و انسان است . خداوند بزرگ بندگان خود را به دعا كردن سفارش نموده و وعده استجابت به آنان داده است. چنانكه درسوره بقره می فرماید: «دعای دعا كننده را، به هنگامی كه مرا می خواند، پاسخ می گویم. »
البته خداوند متعال برای دعا و استجابت آن و همچنین برای درخواست كنندگان آن شرایطی قرار داده است كه باید به آن شرایط عمل نمود. در این خصوص پدر و مادر از جمله كسانی هستند كه دعایشان در حق فرزندان خوش رفتار مستجاب می شود .
در اهمیت دعا برای فرزندان همین بس كه حضرت امام سجاد(ع) در صحیفه سجادیه، دعای 25 را به فرزندان خود اختصاص می دهد و از خداوند نیك بختی آ نها را می خواهد.
امام صادق(ع) در اهمیت دعای والدین در حق فرزندان می فرماید: «خداوند دعای سه كس را رد نخواهد كرد: دعای پدر در حق فرزند در هنگام نیكی به او، دعای پدر بر ضد فرزند(نفرین) هنگامی كه مورد عاق او واقع شود و دعای مظلوم بر ظالم.»

8-موجب نیكی فرزندان

والدین از نظر اخلاقی و تربیتی بر فرزندان خود تأثیر زیادی دارند. پدر و مادر اولین كسانی هستند كه فرزندان در تمام مراحل زندگی،آنها را به عنوان الگوی خود قرار می دهند.
بنا بر این كسی كه انتظار ادب و معرفت و حق شناسی از فرزندانش دارد، باید همین حالت را نسبت به پدر و مادر خودش و بزرگترها نشان دهد، تا كوچكترها هم از او بیاموزند.اگر كسی پدر و مادرش را احترام كرد نتیجه آن را در احترام فرزندانش به خود خواهد دید. اگر فرزند ببیند كه پدر و مادرشان نیكی به والدین را سرلوحه زندگی خود قرار داده اند و به آن اهتمام می ورزند، او هم نسبت به آنان چنین خواهد كرد.
امام صادق(ع) می فرماید: «به پدرانتان نیكی كنید تا فرزندانتان به شما نیكی كنند.» (بحارالانوار/ج71/ص65)



علل ذكر نیكى به والدین بعد از وجوب عبادت پروردگار :


فخر الدین رازى مى گوید: به چند دلیل, بعد از وجوب عبادت پروردگار, نیكى به پدر و مادر ذكر شده است:

1.نعمت های پروردگار ،بالاترین نعمت ها بر بندگان است.پس بعد از پروردگار عالم ، پدر و مادر که سبب و ریشه وجود فرزند هستند ، نعمت های برتر خدا می باشند. پس شكر اوّلین نعمت (خداوند) و بعد از آن, شكر نعمت هاى برتر عالم (پدر و مادر) واجب است.

2.خداوند ، موثر حقیقی در وجود  انسان و پدر و مادر ، موثر وجود او در ظاهر (طبیعت) هستند. پس آنجا که نام موثر حقیقی ذکر شده ، بعد از آن موثرظاهری را آورده است.

3.خداوند در مقابل نعمت های خود از بنده چیزی نمی خواهد. پدر و مادر نیز در مقابل نعمت خود از فرزند چیزی طلب نمی کنند(نه طلب مالی و نه طلب ثوابی) لذا این نعمت آنها شبیه نعمت خداوند است.

4.خداوند نعمت خود را از بنده اش دریغ نمی دارد،اگرچه بدترین گناهان را انجام داده باشد.همچنین است جاى پدر و مادر كه نعمت و فداكارى خود را از كودكشان دریغ نمى دارند, هر چند به آنها بد كرده باشد.

5.پدر مهربان درمال فرزندش تصرف می کند تا سود بیشتری عاید وی شود و از ضایع شدن مال او جلوگیری می کند.خداوند نیز در اعمال عبادى بنده خود تصرف مى كند و آن را از آفات دور مى سازد و عملش را زیادتر مى نماید, زیرا خود فرموده است: مَثَل كسانى كه در راه خدا انفاق مى كنند مانند دانه گندمى است كه هفت خوشه از آن مى روید و در هر خوشه, صد دانه گندم وجود دارد.

6.نعمت وجود خداوند بالاتر از نعمت والدین است و این امر  ، بادلیل و برهان ثابت و معلوم می گردد.اگر چه نعمت والدین نیز معلوم و مشهود است, اما رجحان با نعمت پروردگار است; از این رو نعمت والدین پس از نعمت خدا ذكر شده است.


تاریخ : یکشنبه 17 مرداد 1395 | 04:28 ب.ظ | نویسنده : خواهر کوچیکه | نوبت نظر شماست
.: Weblog Themes By M a h S k i n:.